Taim yumi yusim dispela tok "toilet" tude, em i luk olsem wanpela tok we yumi save yusim long olgeta de-wanpela we yumi no save stop long askim. Tasol dispela tok bilong nau em i laspela tok tasol long wanpela longpela lain bilong ol nem bilong wanpela masin we i bin stap olsem bikpela samting long sivilisesen bilong ol manmeri inap planti tausen yia.
Long bekim askim "Wanem nem bilong toilet pastaim?," yumi mas raun long ol tumbuna sivilisesen, ol senis long tok ples, na ol tingting bilong kalsa long sait bilong klinpela sindaun-na painimaut olsem wanem ol sosaiti i bin kolim (na tingim) dispela bikpela samting ol i bin kamapim.
Olpela Sivilisesen: Ol Namba Wan "Toilet" na Nem Bilong Ol
Longpela taim pastaim long dispela tok "toilet" i stap, ol sosaiti bilong bipo i bin kamapim ol besik senitesen sistem-na ol i gat ol narakain tok bilong ol dispela straksa, planti taim i save pas wantaim wok o disain bilong ol.
1. Mesopotamia na "Cesspit" (3000 BCE)
Wanpela bilong ol namba wan 'sanitation system' we ol i save long en em i bin stap long Mesopotamia bilong bipo (Iraq bilong nau), klostu long 3000 BCE. Ol maniman hauslain na pablik bilding i gat ol liklik spes we i pas na i pas wantaim ol hul aninit long graun we i save bungim ol pipia. Ol i save kolim ol dispela hul olsemol 'cesspit'(long tok Latincessare, mining bilong en "long sindaun"), wanpela tok we ol i save yusim yet long nau long makim ples bilong putim pipia aninit long graun. I no olsem ol toilet bilong nau, ol i dipen long graviti na i no wara, tasol ol i gat wankain wok: ol i separetim ol manmeri long ol pipia bilong ol.
2. Olpela Isip na "Bathing Stool"
Long Isip bilong bipo, pasin bilong stap klin i bin pas gut wantaim lotu, na ol bikman i save yusim ol samting i stap antap, olsem sia- wantaim ol hul we i save kapsait i go insait long ol sospen o baret. Ol i no kolim ol dispela olsem "toilet" (wanpela tok we bai i no inap stap inap planti tausen yia) tasol planti taim ol i kolim olsemol sia bilong waswas (sesh) o "westim ol sia tasol." Ol i save rausim na planim ol sospen aninit long ol, na dispela i soim olsem Isip i gat gutpela save long wok klin long dispela taim.
3. Olpela Rom: "Latrine" na "Forica"
Ol Rom i senisim pablik senitesen wantaim ol bikpela -komyunal toilet ol i kolimforicae(singular:forica). Ol dispela ston straksa, we ol i painim long ol siti olsem Rome na Pompeii, i gat ol lain sia bilong ston mabol antap long ol wara nogut i save ron, we i save karim ol pipia i go longwe long ol taun eria. Dispela tok "forica" ating i kam long tok Latinforis, mining bilong en "ausait"-long wanem ol toilet bilong bipo i save stap ausait long haus. Ol Rom tu i save yusim dispela toklatrina(i kam longlavare, "long wasim") bilong ol liklik, praivet toilet, wanpela tok we bihain i kamap "latrine" long tok Inglis na ol i save yusim yet long ami o ausait long haus tude.
Medieval i go long Early Modern Taim: Ol Nem na Tingting i Senisim
Bihain long Roman Empire i pundaun, ol sistem bilong klinim ples i go daun long Yurop, na ol tok bilong ol toilet i kamap moa infomol (na planti taim i no gutpela tumas) na i soim olsem ol i no hatwok tumas na i no klin tumas.
Garderobe
Long ol haus king na ol bikpela haus bilong ol manmeri bilong bipo, wanpela toilet ol i save yusim em "garderobe"-wanpela liklik rum o 'shaft' we i go long ol plua antap i go long baret o hul aninit. Dispela tok i kam long Olpela tok Fransgarde-klos, mining bilong en "man bilong lukautim ol klos"-em i wanpela samting we i narakain tru, long wanem, planti taim ol manmeri i save putim ol klos insait long ol gaden bilong rausim ol binatang (strongpela smel bilong pipia i save pasim ol binatang).
Privy
Long 16 senseri, dispela tok "privy" (i kam long tok Latinprivatus, "praivet") i kamap populer long ol liklik, klostu toilet ausait. Em i tok strong long praivesi bilong spes, wanpela bikpela wari taim ol sosaiti i wok long lukluk moa long pasin bilong stap isi.
Haus bilong Opis
Wanpela moa fomal tok bilong 17th-senturi, "haus bilong opis" ol i save yusim long ol toilet insait long haus o hap toilet insait long haus bilong ol maniman, na ol i makim dispela spes olsem wanpela gutpela (sapos i no naispela) hap bilong laip bilong olgeta de.
Kirap bilong "Toilet": Hau wanpela tok Frans i kisim ples bilong en
Dispela tok "toilet" we yumi yusim tude i gat wanpela naispela as tru-na i stap longwe tru long pasin bilong yusim long nau wantaim pipia. Em i kam long tok Franstoilet, we pastaim i makim wanpela "liklik laplap" o "taul" we ol i save yusim long bilasim skin. Bihain long sampela taim,toileti kamap na i min olsem olgeta wok bilong bilas na redim klos (tingim dispela tok "toilet tebol" bilong wanpela 'vanity').
Long 18 senseri, taim ol sistem bilong klinim haus i stat long kamap gutpela (tenkyu long ol man olsem John Harrington- husat i bin disainim namba wan toilet bilong rausim wara long 1596-na bihain Thomas Crapper, husat i bin kamapim na stretim ol rot bilong rausim wara), dispela tok "toilet" i stat long senis.
Ol maniman hauslain i stat long putim ol liklik rum klostu long ol rum slip bilong klinim bodi-na ol dispela rum i save gat wanpela praivet toilet. Bihain, nem bilong rum ("toilet") i kamap olsem nem bilong dispela masin yet. Long 19 senseri, taim ol toilet i kamap planti long ol haus na pablik spes, "toilet" i kisim ples bilong olpela tok olsem "garderobe" na "privy" long tok Inglis bilong olgeta de.
Bilong Wanem Dispela Histri i Bikpela Samting?
Nem bilong toilet i senis i soim yumi moa long wanpela stori bilong tok ples-em i soim olsem wanem ol sosaiti i bin lukluk long klinpela sindaun, praivesi, na ol nid bilong ol manmeri long taim i go pinis. Stat long "forica" bilong ol Rom (wanpela pablik, komyunal spes) i go long medieval "garderobe" (wanpela samting bilong haus king) i go long "toilet" bilong nau (wanpela samting bilong praivet, insait long haus), olgeta wan wan nem i soim senis long teknoloji, kalsa, na ol veliu.
Nau, yumi ken tingim dispela tok "toilet" olsem samting nating-tasol wokabaut bilong en i kam long wanpela tok bilong 'grooming' bilong Frans i go long wanpela tok bilong 'sanitation' long olgeta hap bilong wol em i wanpela tingting bilong hau ol toktok we i no gat planti samting long en i gat gutpela histori we yumi no tingim. Long narapela taim yu yusim toilet, yu ken tingim bek ol as bilong en long bipo: wanpela "forica" long Rome, wanpela "garderobe" insait long wanpela haus king, o wanpela simpol "cesspit" long Mesopotamia-olgeta dispela i kamapim dispela tok yumi save long en tude.

